De volgende Colombiaanse president staat voor een veiligheidscrisis die dieper en complexer is dan vier jaar geleden. Achter de cijfers van groeiende cocaïneproductie en toenemend geweld schuilt een structurele verschuiving: criminele netwerken zijn flexibeler, rijker en beter georganiseerd dan de staat die hen moet bestrijden.

Onder het beleid van ‘Totale Vrede’ probeerde de regering-Petro gelijktijdig te onderhandelen met meerdere gewapende groepen. Die strategie had als doel het geweld te verminderen, maar leidde in de praktijk ook tot fragmentatie. Nieuwe, kleinere groepen ontstonden en bleken moeilijker te controleren. Deze versnippering heeft het conflict niet beëindigd, maar juist diffuser en onvoorspelbaarder gemaakt.

Die ontwikkeling is zichtbaar in regio’s als Catatumbo, waar rivaliserende groepen elkaar bestrijden om territorium en smokkelroutes. De humanitaire impact is groot: tienduizenden mensen zijn ontheemd en burgers worden steeds vaker doelwit van geweld. Waar gewapende groepen eerder nog enige lokale legitimiteit zochten, overheerst nu dwang en intimidatie.

Tegelijkertijd hebben criminele economieën een nieuwe fase bereikt. De cocaïneproductie blijft stijgen, ondanks intensievere bestrijdingsmaatregelen. Daarnaast wint illegale goudwinning snel terrein, mede door hoge wereldmarktprijzen. Gewapende groepen combineren deze inkomstenbronnen met afpersing en ontvoering, waardoor hun financiële basis breder en stabieler wordt.

De staat lijkt moeite te hebben om gelijke tred te houden. Binnen politie en leger is de afgelopen jaren veel ervaren leiding verdwenen. Dit heeft directe gevolgen voor de coördinatie van operaties en de effectiviteit van inlichtingenwerk. Minder capaciteit betekent ook minder aanwezigheid in afgelegen gebieden, waar gewapende groepen juist sterker worden.

Daar komt een geopolitieke dimensie bij. De relatie met de Verenigde Staten, traditioneel een sleutelpartner in de strijd tegen drugs en georganiseerde misdaad, is onder druk komen te staan. Voor de volgende regering wordt internationale samenwerking opnieuw een strategische prioriteit, niet alleen met Washington maar ook met buurlanden.

De kernvraag voor de komende jaren is of Colombia in staat is het evenwicht te herstellen tussen staat en criminaliteit. Zonder een coherente strategie, waarin veiligheid, economie en internationale samenwerking samenkomen, dreigt het land verder terrein te verliezen aan meer adaptieve criminele netwerken.